अब्दुल रज्जाक चाचा; वारीतील सेवेचे आणि हिंदू-मुस्लिम एकतेचे प्रतिबिंब

Abdul Razzak Chacha Pandharpur Wari Unity Service: महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक परंपरेचा अविभाज्य भाग असलेली पंढरपूरची वारी ही केवळ एक प्रवास नसून, भक्ती, समर्पण आणि माणुसकीचा एक अनोखा संगम आहे. दरवर्षी आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला लाखो वारकरी श्री विठ्ठल-रखुमाईच्या दर्शनासाठी पंढरीच्या वाटेवर चालत निघतात. या पवित्र प्रवासात अनेकजण आपल्या सेवेने वारकऱ्यांना आधार देतात. त्यातलच एक नाव म्हणजे अब्दुल रज्जाक चाचा. गेल्या ३० वर्षांपासून हैदराबादहून पुण्यात येऊन वारकऱ्यांची सेवा करणारे अब्दुल चाचा हे हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचे जिवंत प्रतीक बनले आहेत. त्यांचे कार्य केवळ सेवेपुरते मर्यादित नसून, समाजाला सर्वधर्मसमभावाचा संदेश देणारे आहे.

सेवेची सुरुवात: एक प्रेरणादायी कथा;
अब्दुल रज्जाक चाचा मूळचे हैदराबादच्या नारायणपेटचे. काही काळ ते पुण्यात आपल्या मुलीकडे राहिले, तेव्हा साखळीपीर तालीमचे अध्यक्ष रवींद्र माळवदकर यांनी त्यांना वारीतील सेवेची प्रेरणा दिली. “तू वारकऱ्यांची सेवा कर,” या माळवदकरांच्या शब्दांनी अब्दुल चाचांच्या आयुष्याला नवी दिशा दिली. तेव्हापासून त्यांनी आपले आयुष्य वारकऱ्यांच्या सेवेसाठी समर्पित केले. गेल्या तीन दशकांपासून ते दरवर्षी वारीच्या वेळी हैदराबादहून पुण्यात येतात आणि साखळीपीर तालीम येथे वारकऱ्यांना आयुर्वेदिक औषधी तेलाने मालिश करून त्यांचा थकवा दूर करतात. त्यांनी स्वतः तयार केलेल्या औषधी तेलाने ते वारकऱ्यांचे पाय, कंबर, खांदे आणि पाठ यांना मालिश करतात. ही सेवा ते विनामूल्य देतात, आणि यातून त्यांना मिळणारा आनंद हाच त्यांचा खरा मोबदला आहे. “वारीच्या तारखा जाहीर होण्याची मी आतुरतेने वाट पाहतो. वारकऱ्यांची सेवा करताना मला समाधान मिळते.” असे अब्दुल चाचा भावूक होऊन सांगतात.

सेवा पलीकडील संदेश:हिंदू-मुस्लिम ऐक्य;

अब्दुल चाचांचे कार्य विशेष ठरते ते त्यांच्या सर्वधर्मसमभावाच्या दृष्टिकोनामुळे. वारी ही प्रामुख्याने हिंदू धर्माशी निगडित असली, तरी अब्दुल चाचा आणि त्यांचे मित्र रफिक चाचा यांनी आपल्या सेवेद्वारे धर्माच्या सीमा ओलांडल्या आहेत. ते वारकऱ्यांना मालिश करताना कोणताही भेदभाव करत नाहीत. त्यांच्या सेवेचा लाभ घेणारे वारकरीही त्यांच्याबद्दल प्रचंड आदर बाळगतात. एका वारकऱ्याने सांगितले, “अब्दुल चाचांच्या मालिशमुळे आम्हाला केवळ शारीरिकच नव्हे, तर मानसिकदृष्ट्याही दिलासा मिळतो. त्यांचे प्रेम आणि काळजी आम्हाला नवीन उत्साह देते.” सामाजिक कार्यकर्ते रवींद्र माळवदकर अब्दुल चाचांबद्दल बोलताना म्हणतात, “देव कोणी पाहिला नाही, पण आम्ही या माणसात देव पाहतो. त्यांचा साधेपणा आणि निःस्वार्थ सेवा ही वारीच्या माणुसकीचा खरा अर्थ दर्शवते.” माळवदकर कुटुंब अब्दुल चाचांचा पुण्यातील प्रवासखर्च उचलते आणि त्यांच्या मुक्कामाची व्यवस्था करते, हे देखील या ऐक्याचे एक उदाहरण आहे.

वारीतील योगदान:थकलेल्या जिवांना आधार;
वारीचा प्रवास शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या आव्हानात्मक आहे. लांबचा पायी प्रवास, बदलते हवामान आणि थकवा यामुळे अनेक वारकऱ्यांना त्रास होतो. अशा वेळी अब्दुल चाचांची सेवा अमूल्य ठरते. ते वारकऱ्यांना मालिश करून त्यांचा थकवा दूर करतातच, शिवाय काही ज्येष्ठ वारकऱ्यांना फिजिओथेरपीचे व्यायामही शिकवतात. त्यांनी तयार केलेले आयुर्वेदिक तेल गुडघेदुखी, स्नायुदुखी यांसारख्या समस्यांवर प्रभावी ठरते. पुण्यात संत तुकाराम आणि संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पालखीचा दोन दिवसांचा मुक्काम असतो. या काळात अब्दुल चाचा साखळीपीर तालीम येथे वारकऱ्यांना सेवा देतात. त्यांच्या या कार्यामुळे अनेक वारकऱ्यांना पंढरपूरच्या पुढील प्रवासासाठी नवीन ऊर्जा मिळते. एक वारकरी म्हणतात, “गेल्या पाच वर्षांपासून मी चाचांकडून मालिश करून घेतो. त्यांच्या सेवेमुळे आमची वाट सोपी होते आणि आम्ही उत्साहाने पुढे चालतो.”

हिंदू-मुस्लिम ऐक्याचे प्रतीक;

वारीत हिंदू-मुस्लिम ऐक्याची अनेक उदाहरणे दिसतात, आणि अब्दुल चाचा त्यातील एक नाव आहे. वारीदरम्यान संत तुकाराम महाराजांची पालखी अनगढशाह दर्ग्याच्या परिसरात पहिला विसावा घेते, हे हिंदू-मुस्लिम एकतेचे एक मोठे प्रतीक आहे. तसेच, देहू येथे रशीद मुलानी यांच्या कुटुंबाला पालखी प्रस्थान सोहळ्यात ताशा वादनाचा मान आहे. या सर्व परंपरा भारतातील गंगा-जमुना तहजीबचे द्योतक आहेत. अब्दुल चाचा या तहजीबचे खरे वारकरी आहेत, असे म्हणणे अजिबात चुकीचे ठरणार नाही. जाती-धर्माच्या नावावर समाजात तणाव निर्माण होत असताना अब्दुल चाचा मात्र या सर्व गोष्टींपासून अलिप्त राहतात. ते म्हणतात, “मी या गोष्टी डोक्यात आणत नाही. वारकऱ्यांची सेवा म्हणजे माझ्यासाठी आनंद आहे. निर्मिकाने सर्वांना समान बनवले आहे, मग आपण का भेदभाव करायचा? सर्वांनी मोठ्या मनाने एकत्र राहावे.” त्यांचे हे शब्द समाजाला एकतेचा संदेश देतात.

एक प्रेरणादायी वारसा;
अब्दुल रज्जाक चाचांचे कार्य केवळ त्यांच्या आयुष्यापुरते मर्यादित नाही. त्यांनी आपल्या सेवेच्या माध्यमातून अनेकांना प्रेरणा दिली आहे. त्यांचे मित्र रफिक चाचा त्यांच्या सोबत मालिश सेवेत सहभागी होतात, तर माळवदकर कुटुंब त्यांच्या कार्याला आधार देते. अब्दुल चाचांचा हा वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचेल, यात शंका नाही. अब्दुल रज्जाक चाचा त्यांची ३० वर्षांची निष्ठा, निःस्वार्थ सेवा आणि सर्वधर्मसमभावाचा दृष्टिकोन समाजासाठी प्रेरणादायी आहे. त्यांच्या कार्याला सलाम करताना आपण सर्वांनी त्यांच्यापासून प्रेरणा घेऊन माणुसकी आणि एकतेचा मार्ग स्वीकारला पाहिजे. कारण, खरी भक्ती आणि धर्म हा सेवेत आणि प्रेमात आहे, आणि अब्दुल चाचांनी हे आपल्या कृतीतून सिद्ध केले आहे.

न्यूज अनकट प्रतिनिधी; प्रज्ञा शिंदे