पुणे, 14 एप्रिल 2022: भारतरत्न डॉ.भीमराव आंबेडकर यांनी आपल्या 65 वर्षांच्या आयुष्यात सामाजिक, आर्थिक, राजकीय, शैक्षणिक, धार्मिक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, औद्योगिक, संवैधानिक इत्यादी क्षेत्रात अगणित कार्य करून राष्ट्र उभारणीत भरीव योगदान दिलं. अशी अनेक कामे त्यांनी केली, जी आजही भारताच्या स्मरणात आहेत. आंबेडकर जयंतीनिमित्त जाणून घेऊया त्यांनी राष्ट्र उभारणीत कोणतं काम केलं…
सामाजिक आणि धार्मिक योगदान
– दलित-दलित आदिवासींचा मंदिरप्रवेश, पिण्याचे पाणी, अस्पृश्यता, जात, उच्च-नीच अशा मानवी हक्कांसारख्या सामाजिक दुष्कृत्यांचं निर्मूलन करण्याचं काम केलं.
– त्यांनी मनुस्मृती दहन (1927), महाड सत्याग्रह (1928), नाशिक सत्याग्रह (1930), येवला गर्जना (1935) अशा चळवळी सुरू केल्या.
– 1927 ते 1956 या काळात मूक नायक, बहिष्कृत भारत, समता, जनता आणि प्रबुद्ध भारत या पाच साप्ताहिके आणि पाक्षिकांचे संपादन केले, ज्यामुळं आवाजहीन, शोषित आणि अशिक्षित लोकांना जागृत केलं.
– वसतिगृहे, रात्रशाळा, ग्रंथालये आणि शैक्षणिक उपक्रमांतून त्यांनी दुर्बल घटकातील विद्यार्थ्यांना अभ्यासाबरोबरच उत्पन्न मिळवण्यास सक्षम केले. 1945 मध्ये त्यांनी पीपल्स एज्युकेशन सोसायटीच्या माध्यमातून मुंबईत सिद्धार्थ महाविद्यालय आणि औरंगाबादमध्ये मिलिंद महाविद्यालयाची स्थापना केली. हिंदू बिल संहितेद्वारे स्त्रियांना घटस्फोट, मालमत्तेमध्ये वारस इत्यादींची तरतूद करून त्याच्या अंमलबजावणीसाठी संघर्ष केला.
आर्थिक, वित्तीय आणि प्रशासकीय योगदान
– भारतीय रिझर्व्ह बँक 1935 मध्ये डॉ. आंबेडकरांच्या ‘रुपयाची समस्या – त्याची उत्पत्ती आणि परिणाम’ आणि ‘भारतीय चलन आणि बँकिंगचा इतिहास’ आणि ‘हिल्टन यंग कमिशनसमोर त्याचे पुरावे’ या आधारे स्थापन करण्यात आली.
– त्यांच्या ‘डेव्हलपमेंट ऑफ प्रोव्हिन्शियल फायनान्स इन ब्रिटिश इंडिया’ या दुसऱ्या संशोधनाच्या आधारे देशात वित्त आयोगाची स्थापना करण्यात आली.
– सन 1945 मध्ये त्यांनी नद्या आणि नाले जोडणे, हिराकुड धरण, दामोदर व्हॅली धरण, सोन नदी खोरे प्रकल्प, राष्ट्रीय जलमार्ग, केंद्रीय जल आणि विद्युत प्राधिकरण यासारख्या देशाच्या जल धोरण आणि औद्योगिकीकरणाच्या आर्थिक धोरणांचा मार्ग मोकळा केला.
– सन 1944 मध्ये प्रस्तावित केलेल्या केंद्रीय जलमार्ग आणि सिंचन आयोगाच्या प्रस्तावाला व्हाईसरॉयने 4 एप्रिल 1945 रोजी मान्यता दिली आणि मोठ्या धरणांचं तंत्र भारतात लागू करण्याचा प्रस्ताव दिला.
संविधान निर्मिती
समता, बंधुता आणि मानवतेवर आधारित भारतीय संविधान तयार करण्याचे महत्त्वाचे कार्य त्यांनी 02 वर्षे, 11 महिने आणि 17 दिवसांत केलं.
1951 मध्ये त्यांनी हिंदू कोड ऑफ वुमन एम्पॉवरमेंट विधेयक मंजूर होण्यासाठी प्रयत्न केले आणि जेव्हा ते मंजूर झाले नाही तेव्हा त्यांनी स्वतंत्र भारताच्या पहिल्या कायदा मंत्री पदाचा राजीनामा दिला.
– निवडणूक आयोग, नियोजन आयोग, वित्त आयोग, महिला आणि पुरुषांसाठी समान नागरी हिंदू संहिता, राज्य पुनर्रचना, राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वं, मूलभूत हक्क, मानवाधिकार, निवडणूक आयुक्त आणि सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक आणि परराष्ट्र धोरण तयार केलं.
– त्यांनी विधिमंडळ, कार्यपालिका आणि न्यायपालिकेत एसी-एसटीच्या लोकांचा सहभाग सुनिश्चित केला.
न्यूज अनकट प्रतिनिधी: ईश्वर वाघमारे
