एन्ट्रोः भारताने पाकिस्तानमध्ये घुसून ‘ऑपरेशन सिंदूर’ राबवून शंभरहून अधिक अतिरेक्यांना यमसदनी धाडल्यानंतर गेल्या काही दिवसांत आलेल्या बातम्या पाहिल्या, तर अतिरेकी भारतात घातपात घडवण्याची शक्यता व्यक्त होत होती. ‘जैश-ए-मोहम्मद’चा म्होरक्या मसूद अजहरचे संपूर्ण कुटुंब भारताच्या कारवाईत मारले गेल्यानंतर बांगला देशातून घातपाती कारवायांचा दिलेला इशारा, गुजरातमध्ये सापडलेले अतिरेकी, काश्मीर, लखनऊ. फरिदाबादमध्ये डॉक्टरांना झालेली अटक, त्यांच्याकडे स्फोट घडवण्यासाठी सापडलेले साहित्य आणि दिल्लीत झालेला स्फोट याचा संबंध असू शकतो.
दिल्लीत सोमवारी रात्री झालेला बाँबस्फोट अतिशय सुनियोजित कट असल्याचे प्रथमदर्शनी दिसते. फियादीन हल्ल्यासारखा हा हल्ला आहे. भारतीय गुप्तचर यंत्रणांना चकवा देऊन दिल्लीत बाँबस्फोट घडवून आणला आहे. दिल्लीच्या लाल किल्ल्याजवळ झालेल्या विनाशकारी बॉम्बस्फोटाशी संबंधित दुवे आता उलगडू लागले आहेत. सुरुवातीच्या तपासामुळे सुरक्षा एजन्सी सतर्क झाल्या आहेत. तपासाची व्याप्ती आता दिल्लीहून काश्मीर, फरिदाबाद आणि लखनऊपर्यंत वाढवण्यात आली आहे. एकीकडे बिहार विधानसभेच्या दुसऱ्या टप्प्यातील मतदानाची तयारी सुरू असताना आणि संसदेचे अधिवेशन तीन आठवड्यांवर आले असताना हा बाँबस्फोट घडवून आणण्यामागे काही षडयंत्र आहे का, याचा शोध आता तपास यंत्रणा घेतील. बाँबस्फोटानंतर दोन डॉक्टरांच्या अटकेनंतर फरिदाबाद आणि जम्मू आणि काश्मीरमध्ये पसरलेल्या नेटवर्कची व्याप्ती पुढे येत आहे. तपास यंत्रणांच्या हाती आलेल्या धागेदोऱ्यामुळे तपास यंत्रणा डॉ. उमरचा शोध घेत असताना दिल्लीत स्फोट झाला. त्याअगोदर डॉ. मुझम्मिल शकील याला अटक करण्यात आली. जम्मू-काश्मीर आणि फरिदाबाद पोलिसांनी संयुक्त कारवाईत त्याला अटक केली.
पुलवामा येथील रहिवासी असलेला मुझम्मिल हा फरिदाबादमधील अल फलाह विद्यापीठात वरिष्ठ डॉक्टर होता. तो गेल्या साडेतीन वर्षांपासून तेथे काम करत होता आणि विद्यापीठाच्या कॅम्पसमध्ये राहत होता. या चौकशीदरम्यान अनेक महत्त्वाची गुपिते उघड झाली आहेत. त्याच्या माहितीच्या आधारे फरिदाबाद पोलिसांनी धौज परिसरातील एका भाड्याच्या घरावर छापा टाकला. त्यात ३६० किलो अमोनियम नायट्रेट, २० टायमर आणि २० बॅटरी जप्त करण्यात आल्या. गेल्या पंधरा दिवसांत मुझम्मिलपर्यंत हे साहित्य पोहोचले होते. त्याने अमोनियम नायट्रेट लपवण्यासाठी आठ मोठ्या आणि चार लहान सुटकेस तयार केल्या होत्या. सुरुवातीच्या अंदाजानुसार हे साहित्य मोठ्या स्फोटात वापरायचे होते. यावरून असे सूचित होते, की डॉक्टरच्या वेशात आलेला हा दहशतवादी हल्ल्याची योजना आखत होता. सुरक्षा यंत्रणांनी मुझम्मिलच्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांची आणि बँक व्यवहारांची तपासणी केली, तेव्हा त्यांना ‘जैश-ए-मोहम्मद’शी त्याचे संबंध असल्याचे पुरावे सापडले. पोलिसांनी त्याच्या फोन, लॅपटॉप आणि ईमेलवरील परदेशी नंबरवरून असंख्य एन्क्रिप्टेड मेसेज आणि चॅट डेटा जप्त केला. तपासात असेही दिसून आले, की मुझम्मिल गेल्या काही महिन्यांपासून उत्तर भारतात सक्रिय असलेल्या नेटवर्कचा भाग होता. तो शस्त्रे गोळा करत होता आणि मोठ्या दहशतवादी हल्ल्याची तयारी करत होता. परिणामी, जम्मू आणि काश्मीर पोलिसांनी खोऱ्यातील अनेक ठिकाणी छापे टाकले आणि आणखी अनेक संशयितांना ताब्यात घेतले.
पोलिसांनी डॉ. शाहीन शाहिद नावाच्या एका महिला डॉक्टरला अटक केली. ती लखनऊमधील लालबागची रहिवासी असल्याचे सांगितले जाते. ही तीच महिला आहे जिच्या कारमधून रायफल, पिस्तूल आणि जिवंत काडतुसे जप्त करण्यात आली होती. स्विफ्ट कार त्याच अल फलाह विद्यापीठातून जप्त करण्यात आली होती, जिथे मुझम्मिलदेखील काम करत होता. कारची झडती घेतली असता एक क्रिंकॉब असॉल्ट रायफल, तीन मॅगझिन, ८३ राउंड दारूगोळा, एक पिस्तूल आणि दोन रिकामे गोळे मिळाले. पोलिसांचे म्हणणे आहे, की डॉ. शाहीन आणि मुझम्मिल अनेकदा एकत्र दिसायचे. ते सतत संपर्कात होते आणि मुझम्मिल अनेकदा शाहीनची कार वापरत असे. शाहीनची चौकशी केल्यानंतर, तपास संस्थांनी अतिरिक्त नावे आणि मोबाईल नंबर मिळवले आहेत. कॉल डिटेल रेकॉर्डवरून असे दिसून आले, की मुझम्मिल आणि शाहीन दिल्ली, लखनऊ आणि श्रीनगरमधील अनेकांशी संपर्कात होते. पोलिसांना संशय आहे, की शाहीन केवळ मुझम्मिलच्या जवळची नव्हती, तर लॉजिस्टिक सपोर्टदेखील पुरवत होती. म्हणजेच, तिने कार, निवारा आणि आवश्यक साहित्याची व्यवस्था करण्यात भूमिका बजावली होती. शाहीनचे कोणत्याही दहशतवादी संघटनेशी संबंध असल्याचे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही; परंतु एजन्सी याला संभाव्य ‘स्लीपर सेल’ म्हणतात. या प्रकरणात अटक करण्यात आलेला पहिली व्यक्ती डॉ. आदिल अहमद राथेर होती. तो जम्मू-काश्मीर पोलिसांच्या ताब्यात आहे. आदिलच्या माहितीनंतर, पोलिसांनी खोऱ्यातून एके-४७ रायफल, मोठ्या प्रमाणात दारूगोळा आणि आरडीएक्स जप्त करण्यात आले. डॉ. आदिलच्या लॉकरमधून जप्त केलेली शस्त्रे आणि आता फरिदाबादमध्ये जप्त केलेला दारूगोळा यात तांत्रिक साम्य आढळले आहे. यामुळे तपास यंत्रणांना असा निष्कर्ष काढता आला आहे, की आदिल, मुझम्मिल आणि उमर हे सर्व एकाच दहशतवादी मॉड्यूलचा भाग होते. दोन डॉक्टरांच्या अटकेनंतर यंत्रणा आता डॉ. उमरवर लक्ष ठेवून आहेत. तो या नेटवर्कचा ‘ऑपरेशनल हँडलर’ असल्याचे म्हटले जाते. अटकेच्या काही दिवस आधी तो फरिदाबादमधून गायब झाला. पोलिस त्याचा शोध घेण्यापूर्वीच दिल्लीच्या लाल किल्ल्याजवळ स्फोट झाला. स्फोटाची तीव्रता इतकी मोठी होती, की जवळच्या इमारतींच्या खिडक्या फुटल्या. आता जम्मू-काश्मीर पोलिस, हरियाणा एटीएस, फरिदाबाद पोलिस, उत्तर प्रदेश पोलिस आणि केंद्रीय तपास संस्था या प्रकरणात एकत्र काम करत आहेत.
अल फलाह विद्यापीठाच्या कॅम्पस आणि वसतिगृहात व्यापक शोधमोहीम राबवण्यात आली. अनेक संगणक, हार्ड ड्राइव्ह आणि कागदपत्रे जप्त करण्यात आली आहेत. सुरक्षा यंत्रणांना संशय आहे, की हे मॉड्यूल परदेशी हँडलर्सच्या संपर्कात होते आणि दिल्लीतील स्फोट हा राजधानीत भीती आणि अस्थिरता पसरवण्याच्या योजनेचा एक भाग होता. दिल्ली पोलिसांच्या विशेष कक्षाने स्फोटापूर्वी काढलेला फोटो जारी केला आहे. त्यात सुनहेरी मशिदीजवळ रस्त्यावर एक आय २० कार जात असल्याचे दिसून आले आहे. दिल्ली बाँबस्फोट घडवून आणलेले तिघेही या कारमध्ये होते. ते ठार झाले. याचा अर्थ आत्मघातकी पथकाने हे कृत्य घडवून आणले. ज्या कारमध्ये स्फोट झाला, ती कार हरियाणातील गुरुग्राम उत्तर रेल्वे स्टेशनवर नोंदणीकृत होती. मोहम्मद सलमान याच्या नावावर ती नोंदणीकृत होती. ज्या पद्धतीने कमी काळात या कारची अनेकांना विक्री झाली, त्यावरून या कटाची व्याप्ती लक्षात यायला हवी. सलमानला पोलिसांनी ताब्यात घेतले असून, तपासात पुलवामा कनेक्शनदेखील उघड झाले आहे. सलमानने ही आय २० कार जम्मू आणि काश्मीरमधील तारिक नावाच्या व्यक्तीला विकली होती. सुरुवातीच्या फॉरेन्सिक अहवालावरून असे दिसून येते, की हा स्फोट यापूर्वी झालेल्या कोणत्याही हल्ल्यापेक्षा तांत्रिकदृष्ट्या अधिक नियोजनबद्ध होता. स्फोट होण्यापूर्वीच्या प्रत्येक मिनिटाचे स्पष्ट चित्र देण्यासाठी सीसीटीव्ही फुटेज आणि मोबाइल नेटवर्क डेटा गोळा केला जात आहे. जवळच्या मोबाइल टॉवर्समधील रेकॉर्ड आणि ड्रोन क्रियाकलापांच्या संभाव्य चिन्हेदेखील तपासली जात आहेत. लाल किल्ल्याची तांत्रिक गुंतागुंत आणि उद्देश केवळ एक ऐतिहासिक स्मारक नाही, तर भारताच्या सार्वभौमत्वाचे प्रतीकदेखील आहे. अशा ठिकाणाजवळ झालेल्या स्फोटावरून असे सूचित होते, की हल्लेखोरांचा हेतू केवळ नुकसान करणेच नाही, तर जनतेमध्ये भीती आणि असुरक्षिततेचे वातावरण निर्माण करणेदेखील होता. या स्फोटाला अत्याधुनिक म्हटले जात आहे. कारण त्यात अनेक प्रगत तंत्रज्ञान आणि साहित्य एकत्र केले असल्याचे दिसून येते. वापरलेले स्फोटक अत्यंत शक्तिशाली होते. तो कमी प्रमाणातदेखील लक्षणीय नुकसान करण्यास सक्षम होता. रिमोट किंवा सेन्सर-आधारित ट्रिगरने स्फोट घडवल्याचे दिसते. हे प्रकरण दिल्लीसह देशभरातील सुरक्षा संस्थांसाठी एक नवीन आव्हान बनले आहे. त्यामुळे शहरी सुरक्षा व्यवस्था आणि तांत्रिक तयारीबद्दल गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
भागा वरखडे
