अमेरिका, १२ ऑक्टोबर २०२२ : यूएस स्पेस एजन्सी नासाचे एक अंतराळ यान लाखो मैल लांब असलेल्या निरुपद्रवी उल्काशी आदळले आणि यादरम्यान ते आपला वर्ग बदलण्यात यशस्वी झाले. ‘सेव्ह द वर्ल्ड’ चाचणीचा निकाल जाहीर करताना एजन्सीने ही माहिती दिली आहे. भविष्यातील प्राणघातक उल्कापिंडांची पृथ्वीकडे दिशा बदलण्याच्या प्रयत्नाचा एक भाग म्हणून नासाने दोन आठवड्यांपूर्वी अशा प्रकारचा हा पहिला प्रयोग केला. त्याला त्यांनी डार्ट मिशन असे नाव दिले. ‘डबल अॅस्टरॉइड रीडायरेक्शन टेस्ट’ (DART) अंतराळ यानाने २६ सप्टेंबर रोजी डिमॉर्फोस नावाच्या उल्कापिंडाला हेतुपुरस्सर धडक दिली. नासाने सांगितले की, त्यांनी पाठवलेले अंतराळयान डार्ट डिमॉर्फोस नावाच्या उल्कापाशी आदळले आणि त्यात एक खड्डा तयार झाला, त्यामुळे हा ढिगारा अकाशात पसरला आणि धुमकेतूप्रमाणे हजारो मैल लांब धूळ आणि ढिगाऱ्याची रेषा तयार झाली. एजन्सीने सांगितले की, वाहनाच्या प्रभावाचे मूल्यांकन करण्यासाठी, या ५२० फूट लांबीच्या उल्कापिंडाच्या मार्गात किती बदल झाला आहे हे जाणून घेण्यासाठी अनेक दिवस दुर्बिणीद्वारे निरीक्षण केले गेले.
प्रदक्षिणा घालण्यात 10 मिनिटे घट……
वाहनाशी टक्कर होण्यापूर्वी या उल्केला मूळ उल्काभोवती प्रदक्षिणा घालण्यासाठी ११ तास ५५ मिनिटे लागली. शास्त्रज्ञांची अपेक्षा आहे की त्यांनी ते १० मिनिटांनी कमी केले आहे, परंतु नासाचे प्रशासन, बिल नेल्सन यांचा विश्वास आहे की ही घट ३२ मिनिटांची आहे. विशेष म्हणजे, व्हेंडिंग मशिनच्या आकाराचे वाहन गेल्या वर्षी लाँच करण्यात आले होते आणि ते सुमारे ११ दशलक्ष किलोमीटर अंतरावर २२,५०० किमी प्रति तास या वेगाने उल्कावर आदळले होते.
अलीकडेच या मिशनशी संबंधित एक मोठे अपडेट समोर आले आहे. ज्यामध्ये असे आढळून आले आहे की ज्या उल्कापिंडाशी अंतराळयान टक्कर झाले, त्याचे तुकडे १० हजार किलोमीटरपर्यंत पसरले आहेत. इटलीतील दुर्बिणीने घेतलेल्या एका नवीन प्रतिमेवरून असे दिसून आले आहे की नासाच्या ‘डार्ट’ यानाने हेतुपुरस्सर पाडलेल्या उल्कापिंडाचा ढिगारा हजारो किलोमीटरच्या त्रिज्येत पसरला आहे. नवीन फोटोंमध्ये धुळीच्या खुणा दिसत आहेत. ज्या वेळी चित्रे काढण्यात आली, त्या वेळी पृथ्वीपासून डिडिमॉसचे अंतर टक्कर होण्याच्या ठिकाणापासून किमान १०,००० किलोमीटर असावे, असे संशोधकांनी सांगितले. लोवेल वेधशाळेचे टेडी कॅरेटा म्हणाले, “आम्ही टक्कर झाल्यानंतरच्या काही दिवसांत रचना आणि त्याच्या सीमांचे इतके स्पष्ट चित्र काढू शकलो हे आश्चर्यकारक आहे.” DART मोहिमेच्या दोन दिवसांनंतर SOAR दुर्बिणीने घेतलेल्या या प्रतिमेमध्ये डिमॉर्फॉसची ही १०,०००-किमी-लांबीची मोडतोड रेखा दिसू शकते.
या मिशनचा फायदा काय होईल?
आतापर्यंत, नासाने ८००० हून अधिक पृथ्वीच्या जवळ म्हणजेच पृथ्वीजवळील वस्तू शोधल्या आहेत. सध्या कोणत्याही उल्का पृथ्वीला थेट धोका देत नाहीत, परंतु पृथ्वीजवळच्या वस्तूंमध्ये सर्व आकाराच्या २७,००० पेक्षा जास्त उल्का आहेत. या मोहिमेचा फायदा असा होणार आहे की, भविष्यात पृथ्वीवर उल्का पडण्याची शक्यता असल्यास वेळेत त्याची दिशा बदलता येईल. पृथ्वीच्या जवळच्या वस्तू म्हणजे उल्का आणि धूमकेतू जे पृथ्वीच्या ३० दशलक्ष मैल (४८.३ दशलक्ष किलोमीटर) आत आहेत.
न्यूज अनकट प्रतिनिधी – सुरज गायकवाड
