Youngest World Chess Champion DGukesh: जागतिक बुद्धिबळ दिन साजरा होत आहे. या निमित्ताने भारताचा तरुण बुद्धिबळपटू डोम्माराजू गुकेश याच्या प्रेरणादायी प्रवासाबद्दल आपणमाहिती घेऊयात.
प्रश्न: “तुला काय बनायचं?
गुकेश: “मला सर्वात तरुण विश्वविजेता बुद्धिबळपटू बनायचंय!”
आणि त्याने ते बोल खरे करून दाखवले…
वयाच्या अवघ्या १८ व्या वर्षी गुकेशने २०२४ मध्ये सिंगापूर येथे झालेल्या जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धेत चीनच्या डिंग लिरेनला पराभूत करून इतिहास रचला. तो जगातील सर्वात तरुण बुद्धिबळ विश्वविजेता बनला आणि रशियाच्या गॅरी कास्पारोव यांचा २२ व्या वर्षी विजेतेपद मिळवण्याचा विक्रम मोडला.
प्रारंभ आणि शिक्षण चेन्नई येथे २९ मे २००६ रोजी तेलुगू कुटुंबात जन्मलेल्या गुकेशचे वडील डॉ. राजनिकांत हे ईएनटी सर्जन, तर आई पद्मकुमारी मायक्रोबायोलॉजिस्ट आहेत. गुकेशने चेन्नईतील वेलम्माल विद्यालया शाळेत शिक्षण घेतले, पण बुद्धिबळावरील प्रेमामुळे त्याने चौथीनंतर औपचारिक शिक्षण सोडले आणि पूर्णवेळ बुद्धिबळाला वाहून घेतले. वयाच्या सातव्या वर्षी त्याने बुद्धिबळ खेळायला सुरुवात केली आणि लवकरच त्याची प्रतिभा उजवीस आली. त्याचे पहिले प्रशिक्षक भास्कर व्ही. यांनी त्याला मार्गदर्शन केले, तर पुढे ग्रँडमास्टर विष्णू प्रसन्ना आणि विश्वनाथन आनंद यांनी त्याच्या खेळाला नवे परिमाण दिले.
प्रमुख टप्पे गुकेशने वयाच्या ११ व्या वर्षी २०१७ मध्ये मलेशियातील फर्स्ट फ्रायडे स्पर्धेत पहिला आंतरराष्ट्रीय मास्टर (आयएम) नॉर्म मिळवला. २०१८ मध्ये मॉस्को ओपन आणि कॅपेल ला ग्रांदे ओपन स्पर्धेत त्याने आणखी दोन नॉर्म्स मिळवले. १५ जानेवारी २०१९ रोजी, वयाच्या १२ वर्षे, ७ महिने आणि १७ दिवसांत, तो सर्जी कारजाकिननंतर जगातील दुसरा सर्वात तरुण ग्रँडमास्टर बनला. त्याने २०१५ मध्ये अंडर-९ आशियाई शालेय बुद्धिबळ स्पर्धा जिंकली आणि २०१८ मध्ये अंडर-१२ विश्व युवा बुद्धिबळ स्पर्धेत तसेच आशियाई युवा बुद्धिबळ स्पर्धेत पाच सुवर्णपदके मिळवली.
२०२२ मध्ये चेन्नई येथील ४४ व्या बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडमध्ये गुकेशने वैयक्तिक सुवर्णपदक आणि भारतीय संघासाठी कांस्यपदक मिळवले. त्याच वर्षी ऑक्टोबरमध्ये अॅमचेस रॅपिड स्पर्धेत त्याने मॅग्नस कार्लसनला हरवून सर्वात तरुण खेळाडू म्हणून नवा विक्रम प्रस्थापित केला. २०२३ मध्ये त्याने २७५० रेटिंगचा टप्पा गाठला आणि विश्वनाथन आनंद यांचा ३७ वर्षांचा भारताचा सर्वोच्च रेटिंगचा खेळाडू असण्याचा विक्रम मोडला.
जागतिक विजेतेपदाचा थरार २०२४ मध्ये गुकेशने टोरंटो येथील कँडिडेट्स टूर्नामेंट जिंकून विश्वविजेतेपदासाठी आव्हान देण्याचा मान मिळवला. तो ही स्पर्धा जिंकणारा सर्वात तरुण खेळाडू ठरला. सिंगापूर येथील जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धेत गुकेश आणि डिंग लिरेन यांच्यात १४ सामन्यांची चुरशी लढत झाली. पहिला सामना गमावल्यानंतर गुकेशने तिसऱ्या सामन्यात पुनरागमन केले. अकराव्या सामन्यात त्याने आघाडी घेतली, पण डिंगने बाराव्या सामन्यात बरोबरी साधली. चौदाव्या सामन्यात डिंगच्या ५५ व्या चालीतील चुकीचा फायदा घेत गुकेशने ५८ चालींनंतर ७.५-६.५ अशा गुणांनी विजेतेपद पटकावले. “मी गेल्या १० वर्षांपासून या क्षणाचे स्वप्न पाहत होतो, पण इतक्या लवकर यश मिळेल असे वाटले नव्हते,” असे गुकेशने सांगितले.
प्रेरणा आणि मार्गदर्शन गुकेशच्या यशामागे त्याचे कुटुंब आणि प्रशिक्षकांचा मोठा वाटा आहे. त्याच्या वडिलांनी नोकरी सोडून त्याला स्पर्धांसाठी साथ दिली, तर विश्वनाथन आनंद यांच्या वेस्टब्रिज आनंद बुद्धिबळ अकादमीने त्याला प्रशिक्षण दिले. गुकेशने मानसिक स्थैर्यासाठी योग आणि ध्यानाचा अवलंब केला, ज्यामुळे त्याला तणावपूर्ण सामन्यांमध्ये शांतता राखता आली. प्रसिद्ध मानसिक प्रशिक्षक पॅडी अप्टन यांनी त्याला सहा महिने मार्गदर्शन केले, ज्यामुळे त्याची मानसिक तयारी अधिक मजबूत झाली.
अलीकडील कामगिरी २०२५ मध्ये गुकेशने क्रोएशियातील सुपरयुनायटेड रॅपिड अँड ब्लिट्झ स्पर्धेत मॅग्नस कार्लसनला पुन्हा हरवले आणि रॅपिड विभागात प्रथम स्थान मिळवले. त्याच्या प्रशिक्षक ग्रझेगॉर्ज गाजेव्स्की यांनी सांगितले की, गुकेशने रॅपिड आणि ब्लिट्झ खेळण्यासाठी विशेष सराव केला, ज्यामुळे त्याच्या खेळात सुधारणा झाली. तथापि, ब्लिट्झ विभागात त्याला कार्लसनकडून पराभव पत्करावा लागला, ज्यामुळे त्याला तिसरे स्थान मिळाले. गुकेशने लास वेगासच्या फ्रीस्टाइल बुद्धिबळ स्पर्धेतून माघार घेतली, कारण त्याला सेंट लुईस येथील सिनक्विफिल्ड कपसह आगामी स्पर्धांसाठी तयारी करायची होती.
प्रभाव आणि भविष्य गुकेशच्या यशाने भारतातील बुद्धिबळाला नवे उभारी मिळाली आहे. त्याच्या विजयानंतर तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री एम. के. स्टालिन यांनी ५ कोटी रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले, तर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी त्याचे अभिनंदन केले. गुकेशचे ध्येय मॅग्नस कार्लसनला मागे टाकून जगातील सर्वोत्तम खेळाडू बनण्याचे आहे. त्याच्या खेळातील रणनीती, शांत स्वभाव आणि तीव्र स्पर्धात्मक भावना यामुळे तो भविष्यातही यशस्वी होईल, असा विश्वास बुद्धिबळ तज्ज्ञांना आहे.
गुकेशचा हा प्रवास मेहनत, समर्पण आणि प्रतिभेचा संगम आहे. त्याने तरुणांना मोठी स्वप्ने पाहण्याची आणि ती साध्य करण्याची प्रेरणा दिली आहे. जागतिक बुद्धिबळ दिनाच्या निमित्ताने गुकेशच्या या यशोगाथेचा सन्मान करताना, त्याच्या पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा देऊया!
न्यूज अनकट प्रतिनिधी; प्रज्ञा शिंदे
