लाल किल्ल्याजवळ झालेल्या कार स्फोटात किमान १३ जणांचा मृत्यू झाल्याने सुरक्षा यंत्रणा आधीच सतर्क होत्या. आता नौगाम स्फोटानंतर तपास पथके तपास करत आहेत, की हे दोन्ही स्फोट मोठ्या, समान कटाचा भाग आहेत का, हे तपासानंतरच कळेल. दहशतवादी संघटनांनी या स्फोटाची जबाबदारी स्वीकारली असली, तरी पोलिस आणि गृहमंत्रालयाने मात्र हा केवळ अपघात होता, हे स्पष्ट केले आहे.
फरिदाबादमधील दहशतवादी कट उघडकीस आल्यानंतर संपूर्ण देश ‘हाय अलर्ट’वर होता. तथापि, दिल्लीतील स्फोटाने संपूर्ण देशाला हादरवून टाकले. तपास यंत्रणा दहशतवाद्यांच्या योजनेचा तपास करत आहेत आणि आणखी एक दुःखद घटना घडली. जम्मू आणि काश्मीरमधील श्रीनगरमधील नौगाम पोलिस ठाण्यात आणखी एक मोठा स्फोट झाला. त्यात नऊ जण ठार झाले आणि २५ हून अधिक जण गंभीर जखमी झाले. हे कसे घडले? नौगाम पोलिस ठाण्यातील स्फोट दहशतवादी कटाचा भाग होता, की पोलिसांची चूक? हे तपासाअंती सिद्ध होईल; परंतु दहशतवादी संघटना, प्रत्यक्षदर्शी तसेच पोलिस आणि गृहमंत्रालयाची माहिती परस्पर विसंगत आहे. नौगाव पोलिस ठाण्यात ‘जैश-ए-मोहम्मद’च्या काही प्रकरणांचा तपास सुरू होता. त्यामुळे हे पोलिस ठाणे संवेदनशील आहे. त्यात फरिरिदाबाद दहशतवादी मॉड्युल प्रकरणाच्या संदर्भात अलीकडेच जप्त केलेल्या स्फोटकांच्या मोठ्या साठ्यातून पोलिस नमुने काढत होते, तेव्हा हा मोठा स्फोट झाला. ही स्फोटके काढताना पोलिसांकडून काही निष्काळजीपणा झाला का? या प्रश्नाचे उत्तर अनुत्तरित असताना आणखी एक सिद्धांत असा आहे, की दहशतवाद्यांचा प्लॅन बी होता. स्फोटके जप्त केली गेली, तर ते त्यांचा स्फोट करतील आणि भारताचे नुकसान करतील. हा स्फोट कसा झाला याचा तपास सुरू आहे. प्रत्यक्षदर्शी आणि परिसरातील सीसीटीव्ही फुटेजवरून असे दिसून आले आहे, की स्फोटामुळे इमारतीत आग लागली. ज्वाला आणि दाट धूर हवेत पसरला. जखमींपैकी अनेकांची प्रकृती गंभीर आहे आणि काही अजूनही बेपत्ता आहेत. त्यामुळे मृतांची संख्या वाढू शकते. ढिगाऱ्यात अडकलेल्यांचा शोध घेण्याचे काम बचाव पथकाकडून सुरू आहे. घटनास्थळापासून ३०० फूट अंतरावर मृतदेहांचे अवयव सापडल्याचे तपासकर्त्यांनी सांगितले. त्यामुळे स्फोटाची तीव्रता दिसून येते. पोलिस सूत्रांनी सांगितले, की तपास दोन कोनातून केला जात आहे. एक शक्यता अशी आहे, की दंडाधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत ‘सीलिंग ऑपरेशन’ दरम्यान अमोनियम नायट्रेट पेटले असावे. दुसरी शक्यता दहशतवादी हल्ल्याकडे निर्देश करते. अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, पोलिस आणि फॉरेन्सिक पथके फरिदाबादहून आणलेल्या स्फोटकांवर काम करत असताना हा स्फोट झाला. दहशतवादी मॉड्युल प्रकरणात जप्त केलेल्या ३५० किलो साहित्यापैकी बहुतेक साहित्य फिर्याद नोंदवलेल्या पोलिस ठाण्यात ठेवण्यात आले होते. जप्त केलेल्या काही रसायने पोलिस फॉरेन्सिक लॅबमध्ये पाठवण्यात आली होती; परंतु बहुतेक पोलिस ठाण्यातच राहिली.
कंपाऊंडमध्ये सापडलेल्या, जप्त केलेल्या कारमध्ये ‘आयईडी लावण्यात आला होता का, हा तपासकर्त्यांसाठी आणखी एक प्रश्न असा आहे. त्यामुळे मोठा स्फोट होऊ शकला असता. या स्फोटाची जबाबदारी ‘जैश-ए-मोहम्मद’शी संबंधित गुप्त संघटना ‘पीएएफएफ’ने जबाबदारी स्वीकारली आहे. अधिकारी मात्र ते नाकारतात. स्फोटानंतर आता सुरक्षा व्यवस्था कडक करण्यात आली आहे. दिल्ली बाँबस्फोट, फरिदाबाद स्फोटके आणि आता नौगाम पोलिस ठाण्यातील स्फोट या घटनांचा परस्परांशी संबंध आहे. आतापर्यंत अटक केलेल्या आठ जणांपैकी एक असलेल्या फरिदाबाद येथील डॉ. मुझम्मिल शकील गनई यांच्या भाड्याच्या घरात ३५० किलोचा हा साठा सापडला होता. या आठवड्याच्या सुरुवातीला लाल किल्ल्यावर झालेल्या कार बॉम्बस्फोटानंतर सुरक्षा यंत्रणांनी कडक केली होती. नौगाम स्फोटामुळे आता तपासकर्त्यांना दोन्ही घटना नियोजित, मोठ्या कटाकडे निर्देश करतात का हे तपासण्यास भाग पाडले आहे. ऑक्टोबरच्या मध्यात नौगाममध्ये धमकीचे पोस्टर्स दिसल्यानंतर तपास सुरू झाला. सीसीटीव्ही विश्लेषणानंतर, आरिफ निसार दार उर्फ साहिल, यासिर-उल-अशरफ आणि मकसूद अहमद दार उर्फ शाहिद या तीन स्थानिक रहिवाशांना अटक करण्यात आली. या सर्वांची नावे यापूर्वी दगडफेकीच्या प्रकरणांमध्ये होती. त्यांच्या चौकशीतून मौलवी इरफान अहमदची भूमिका उघड झाली, जो माजी पॅरामेडिक बनलेला धर्मगुरू होता आणि त्याने अनेक डॉक्टरांना कट्टरतावादी बनवले आणि त्यांना पोस्टर्स पुरवले असे मानले जाते. त्यानंतर तपास पथके फरिदाबादमधील अल-फलाह विद्यापीठात पोहोचली, जिथे डॉक्टर मुझम्मिल गनई आणि शाहीन सईद यांना अटक करण्यात आली.
संशयितांशी संबंधित भाड्याच्या खोल्यांमधून, एजन्सींनी मोठ्या प्रमाणात अमोनियम नायट्रेट, पोटॅशियम नायट्रेट, सल्फर आणि इतर साहित्य तसेच पुलवामा येथील दुसऱ्या डॉक्टरशी संबंधित २,९०० किलो रसायने जप्त केली. काही तासांनंतर, दिल्लीच्या लाल किल्ल्याजवळील एका वर्दळीच्या रस्त्यावर लाल दिव्याजवळ थांबलेल्या एका कारमध्ये स्फोट झाला. त्यात १३ जण ठार झाले, २० हून अधिक जखमी झाले आणि जवळपासच्या अनेक वाहनांचे नुकसान झाले. दुसऱ्या दिवशी, आणखी एक नाव समोर आले, डॉ. उमर नबी. तो स्फोट झालेली ह्युंदाई आय२० कार चालवत होता. राष्ट्रीय तपास यंत्रणेच्या सूत्रांनुसार, बॉम्ब बनवणाऱ्या रसायनांच्या जप्तीमुळे संशयित घाबरला असावा आणि त्याला त्याचे स्थान बदलण्यास भाग पाडले असावे. आठवा आरोपी फरार डॉक्टरचा भाऊ आदिल राथेर याला एके-५६ रायफलसह अटक करण्यात आली आहे. त्याच्या भूमिकेचा अजूनही तपास सुरू आहे.
श्रीनगरमधील नौगाम पोलिस ठाण्यात झालेला स्फोट इतका शक्तिशाली होता, की पोलिस ठाण्याच्या इमारतीचा मोठा भाग खराब झाला. फॉरेन्सिक टीमकडून तपासणी सुरू असलेले अमोनियम नायट्रेट परिसरात साठवले गेले होते. त्याचाच स्फोट झाल्याचा संशय आहे. फरिदाबाद दहशतवादी मॉड्युल प्रकरण हाताळणारे हे तेच पोलिस ठाणे आहे. हा स्फोट अपघाती होता, की कट होता हे पोलिसांना अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. ‘जैश-ए-मोहम्मद’ आणि ‘अन्सार गजवत-उल-हिंद’शी संबंधित असल्याचे मानले जाणाऱ्या ‘व्हाइट-कॉलर दहशतवादी मॉड्युल’च्या तपासादरम्यान जप्त केलेली हीच स्फोटके होती. ऑक्टोबरमध्ये नौगामच्या बनपोरा भागात सुरक्षा दलांना धमकी देणारे पोस्टर्स लावण्यात आले, तेव्हा हे मॉड्यूल पोलिसांच्या लक्षात आले. या आधारे १९ ऑक्टोबर रोजी गुन्हा दाखल करण्यात आला आणि तपास सुरू झाला.
सीसीटीव्ही फुटेज फ्रेम-बाय-फ्रेम तपासून पोस्टर्सची ओळख पटवण्यात आली. यामध्ये निसार दार उर्फ साहिल, यासिर-उल-अशरफ आणि मकसूद अहमद दार उर्फ शाहिद यांचा समावेश होता. चौकशीतून एक मोठे नेटवर्क उघड होते त्यांच्या अटकेनंतर, चौकशीत एक मोठा कट उघड झाला आणि पोलिसांना शोपियान येथील माजी पॅरामेडिक-मौलवी इरफान अहमदपर्यंत पोहोचवले, जो पोस्टर्स पुरवण्यात आणि तरुण डॉक्टरांना कट्टरतावादी बनवण्यात सहभागी होता. फरिदाबाद कनेक्शन आणि डॉक्टर्सचे ’कोअर मॉड्युल तपास फरिदाबादमधील अल-फलाह विद्यापीठात गेला, जिथे डॉ. मुझम्मिल अहमद गनई आणि शाहीन सईद यांना अटक करण्यात आली. दिल्ली कार स्फोटाशी जोडलेला एक कोन नौगाम स्फोटाशी जोडला आहे. आता या प्रकरणात एक नवीन वळण आले आहे, कारण ‘जैश-ए-मोहम्मद’शी संलग्न असलेल्या ‘पीपल्स अँटी-फॅसिस्ट फ्रंट’ (पीएएफएफ) नावाच्या दहशतवादी गटाने हल्ल्याची जबाबदारी स्वीकारली आहे. छेडछाड न करता स्फोट होणे अशक्य आहे. सुरुवातीपासूनच, दहशतवादी दृष्टिकोनातून या प्रकरणाचा तपास सुरू आहे. स्फोटकांचा स्फोट फक्त डिटोनेटर आणि फ्यूज जोडूनच करता येतो. तथापि, पोलिस ठाण्यात जप्त केलेली एकमेव सामग्री अमोनियम नायट्रेट होती. त्यामुळे, छेडछाड न करता झालेला स्फोट दहशतवादी कटाच्या दाव्यांना खतपाणी घालतो. त्यानंतर ‘पीएएफएफ’ने जबाबदारी घेतल्याने या प्रकरणाला आणखी बळकटी मिळाली आहे. तथापि, याची पुष्टी होणे बाकी आहे आणि हा दहशतवादी हल्ला होता हे निश्चितपणे सांगता येत नाही. एक संशय असा आहे, की दंडाधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत सील करताना अमोनियम नायट्रेट पेटले असावे. दुसरा संकेत दहशतवादी हल्ल्याकडे निर्देश करतो. अधिकाऱ्यांना संशय आहे, की पोलिस ठाण्यात उभ्या असलेल्या जप्त केलेल्या कारमध्ये ‘आयईडी’ लावण्यात आला होता. त्यामुळे हा मोठा स्फोट झाला.
भागा वरखडे
