संत सावता माळी पुण्यतिथी: कर्म आणि भक्तीचा संगम

Sant Savata Mali Punyatithi: आज म्हणजेच २३ जुलै २०२५ रोजी, वारकरी संप्रदायातील थोर संत सावता माळी यांची पुण्यतिथी साजरी केली जाते. संत सावता माळी हे एक मराठी संतकवी होते, ज्यांनी आपल्या साध्या जीवनातून आणि अभंगांतून कर्म आणि भक्तीचा सुंदर संदेश समाजाला दिला. त्यांचा हा संदेश आजही लाखो लोकांना प्रेरणा देतो. चला, त्यांच्या जीवनाबद्दल आणि शिकवणीबद्दल जाणून घेऊया.

संत सावता माळी यांचं जीवन;
संत सावता माळी यांचा जन्म इ.स. १२५० मध्ये सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील अरण (अरणभेंडी) या गावात झाला. त्यांचे आजोबा दैवू माळी आणि वडील पुरसोबा हे पंढरीचे वारकरी होते. त्यांच्या घरात विठ्ठलभक्तीचं वातावरण होतं. सावता माळी यांचं लग्न भेंड गावातील जनाई यांच्याशी झालं आणि त्यांना विठ्ठल आणि नागाबाई ही दोन मुलं झाली.

सावता माळी हे माळी समाजातील होते आणि शेती हा त्यांचा पारंपरिक व्यवसाय होता. ते कांदा, मूळा, लसूण, कोथिंबीर, मिरची अशी पिकं घ्यायचे. पण त्यांच्या शेतीच्या कामातच त्यांना विठ्ठल दिसायचा. त्यांनी कधीच पंढरपूरला जाऊन विठ्ठलाचं दर्शन घेतलं नाही, असं मानलं जातं. उलट, पांडुरंग स्वतः त्यांना भेटायला अरणला आला, अशी सुंदर आख्यायिका आहे.

संत सावता माळी यांच्या बद्दल संत नामदेव म्हणतात:

धन्य ते अरण, रत्नांचीच खाण। जन्मला निधान सावता तो।।
सावता सागर, प्रेमाचा आगर। घेतला अवतार माळ्या घरी।।

संत सावता माळी यांनी आपल्या अभंगांतून एक साधा पण खोल संदेश दिला:
“कर्म हीच खरी भक्ती आहे” त्यांचा एक प्रसिद्ध अभंग आहे,

कांदा-मुळा-भाजी। अवघीं विठाई माझी।।
लसुण-मिरची-कोथिंबिरी। अवघा झाला माझा हरी।।
सावता म्हणे केला मळा। विठ्ठल पायीं गोविंला गळा।।

या अभंगातून त्यांनी सांगितलं की, आपल्या रोजच्या कामातच देव आहे. मंदिरात जाऊन पूजा करण्यापेक्षा, आपलं काम प्रामाणिकपणे आणि भक्तिभावाने करणं हीच खरी ईश्वरसेवा आहे. त्यांनी जातीभेद, अंधश्रद्धा आणि चुकीच्या रूढींविरुद्ध आवाज उठवला आणि समाजाला समतेचा मार्ग दाखवला.

सावता माळी यांचं योगदान;

संत सावता माळी यांनी फक्त ४५ वर्षांचं आयुष्य जगलं, पण त्यांच्या ३७ अभंगांतून त्यांनी भक्ती आणि कर्माचा सुंदर संगम घडवला. त्यांचे समवयस्क संत काशीबा गुरव यांनी त्यांचे अभंग लिपिबद्ध केले. सावता माळी हे संत ज्ञानेश्वरांपेक्षा २५ वर्षांनी आणि संत नामदेवांपेक्षा २० वर्षांनी मोठे होते. त्यांनी वारकरी संप्रदायाला एक नवीन दिशा दिली.

त्यांच्या शिकवणीत समरसता आणि अलिप्तता यांचा समतोल होता. ते गृहस्थाश्रमी असूनही विरक्त वृत्तीचे होते. त्यांनी सांगितलं की, भक्ती ही मनापासून आणि निःस्वार्थपणे असावी.

पुण्यतिथी आणि सावता माळी यांचं स्मरण;
संत सावता माळी यांची समाधी अरण येथे त्यांच्या शेताजवळ आहे. आषाढ वद्य चतुर्दशीला त्यांची पुण्यतिथी साजरी केली जाते. या दिवशी पंढरपूरहून विठ्ठलाची पालखी अरणला येते आणि मोठ्या उत्साहात हा सोहळा साजरा होतो. कालनिर्णय दिनदर्शिकेनुसार, त्यांची पुण्यतिथी २५ जुलै अशीही नमूद आहे, पण बहुतांश ठिकाणी आषाढ वद्य चतुर्दशीला (१२ जुलै १२९५) त्यांचा समाधी दिन मानला जातो.

या सोहळ्यात भक्त मंडळी अरण येथे सावता माळी यांच्या समाधीचं दर्शन घेतात. मंदिराजवळ त्यांची विहीर आहे, आणि तिथे श्रीफळ हंडीचा उत्सवही साजरा होतो.

प्रेरणा आणि संदेश;
संत सावता माळी यांनी आपल्या साध्या जीवनातून आणि अभंगांतून समाजाला खूप काही दिलं. त्यांनी शिकवलं की, आपलं काम, मग ते कितीही साधं असलं तरी, भक्तीने केलं तर ते ईश्वरापर्यंत पोहोचतं. त्यांचा हा संदेश आजच्या काळातही तितकाच महत्त्वाचा आहे. आज त्यांच्या पुण्यतिथीच्या निमित्ताने आपण त्यांना वंदन करूया आणि त्यांच्या शिकवणीतून प्रेरणा घेऊया. आपल्या रोजच्या कामात प्रामाणिकपणा आणि भक्ती ठेवून आपणही आपलं जीवन सार्थकी लावू शकतो.

संत सावता माळी यांना पुण्यतिथी निमित्त विनम्र अभिवादन!

न्यूज अनकट प्रतिनिधी; प्रज्ञा शिंदे