यूपीएससी परीक्षेतील अपयशी विद्यार्थ्यांच्या प्रतिभेला मिळणार योग्य न्यायजाणून घ्या ‘प्रतिभा सेतू’ बद्दल..

Pratibha Setu UPSC Initiative: संघ लोक सेवा आयोग (UPSC) ही भारतातील सर्वात प्रतिष्ठित आणि आव्हानात्मक परीक्षा मानली जाते. लाखो उमेदवार दरवर्षी या परीक्षेत आपलं नशीब आजमावतात, परंतु अंतिम यादीत स्थान मिळवणं ही अनेकांसाठी कठीण बाब असते. यूपीएससी परीक्षेत अनुत्तीर्ण झाल्यानंतर, उमेदवार इतके निराश होतात की त्यांचा स्वतःवरचा विश्वास ही नाहीसा होतो, समाजाचे टोमणे , घरची जबाबदारी आणि आर्थिक समस्या या पुढे ते हतबल होतात. यामुळे केवळ त्यांच्या मेहनतीचे आणि प्रतिभेचे नुकसान होत नाही तर देशाचेही नुकसान होते. असे बरेच लोक आहेत जे एकदा परीक्षा दिल्यानंतर दुसऱ्यांदा परीक्षेला बसू शकत नाहीत. तसेच, बऱ्याच वेळा उमेदवाराला परीक्षेत बसण्याची शेवटची संधी असते. तो त्याच्या सर्व शक्तीनिशी कठोर परिश्रम करतो. शेवटच्या टप्प्यात पोहोचल्यानंतरही, जर त्याचे नाव अंतिम यादीत आले नाही, तर उमेदवाराकडे दुसरे कोणतेही काम करण्याचा विचार करण्यासारखे काहीच उरत नाही किंवा त्यासाठी बराच वेळ लागतो. त्यांना त्यांचे भविष्य अधोगतीत दिसू लागते.देशाची ही तरुण प्रतिभावान शक्ति अशी वाया जावू नये म्हणून सरकारने एक महत्वपूर्ण पाऊल उचलल आहे, याच पार्श्वभूमीवर, यूपीएससीने नुकतीच ‘प्रतिभा सेतू’ नावाची एक नाविन्यपूर्ण योजना सुरू केली आहे, जी अंतिम टप्प्यात यशस्वी न होऊ शकलेल्या प्रतिभावान उमेदवारांना नोकरीच्या नव्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल आहे.

काय आहे हे प्रतिभा सेतू?
‘प्रतिभा सेतू’ हे यूपीएससीने लॉन्च केलेलं एक डिजिटल व्यासपीठ आहे, ज्याचं मूळ नाव ‘पब्लिक डिस्क्लोजर स्कीम’ असं होतं. या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे, यूपीएससीच्या नागरी सेवा परीक्षेत प्राथमिक, मुख्य आणि मुलाखत या सर्व टप्प्यांमधून यशस्वीपणे पुढे गेलेल्या, परंतु अंतिम यादीत स्थान न मिळवू शकलेल्या उमेदवारांना सरकारी आणि खासगी क्षेत्रातील नोकरीच्या संधी उपलब्ध करून देणं हा आहे .

‘प्रतिभा सेतू’ मध्ये अशा उमेदवारांची माहिती असेल ज्यांनी यूपीएससी परीक्षेचे सर्व टप्पे उत्तीर्ण केले आहेत, मुलाखतीला पोहोचले आहेत परंतु अंतिम गुणवत्ता यादीत स्थान मिळवू शकले नाहीत. केंद्रीय लोकसेवा आयोगाच्या नोकऱ्या यामध्ये नागरी सेवा (CSE), आर्थिक आणि सांख्यिकी सेवा (IESS), संयुक्त वैद्यकीय सेवा (CMS), वन सेवा (IFS), संरक्षण सेवा (CDS), अभियांत्रिकी सेवा (ESE), भूगर्भशास्त्रज्ञ (CGSE) आणि केंद्रीय सशस्त्र पोलिस दल (ACS) यांच्या परीक्षांचा समावेश आहे . UPSC कडे आतापर्यंत या परीक्षांमधून १०,००० हून अधिक उमेदवारांचा डेटा आहे.तथापि, NDA, NA, CBI (DSP) LDCE, CISF AC (EXE) LDCE, SO/Steno यासारख्या इतर परीक्षांचा त्यात अद्याप समावेश केलेला नाही. प्रतिभा सेतूबद्दलची माहिती शेअर करण्यापूर्वी उमेदवारांची संमती देखील घेतली जाईल.

त्यांची शैक्षणिक पात्रता, संपर्क तपशील आणि बायोडेटा यासारखी माहिती समाविष्ट केली जाईल. पहिल्यांदाच, संयुक्त वैद्यकीय सेवा परीक्षा २०१७ च्या उमेदवारांच्या नावांची यादी प्रसिद्ध करण्यात आली. यूपीएससीच्या मते, या प्रतिभा पोर्टलमध्ये निवडलेले उमेदवार यूपीएससी परीक्षेत निवडलेल्या उमेदवारांइतकेच प्रतिभावान आहेत, ज्यांना चांगल्या रोजगाराच्या संधी दिल्या जात आहेत. याअंतर्गत, नियुक्तीसाठी एक पारदर्शक आणि पद्धतशीर आधार निश्चित करण्यात आला आहे जेणेकरून ज्यांना यूपीएससीमध्ये संधी मिळू शकली नाही त्यांना इतरत्र चांगल्या संधी मिळू शकतील आणि त्यांची प्रतिभा वाया जाऊ नये.

प्रतिभा पोर्टलवर उमेदवारांना नोकरी देण्यास इच्छुक असलेल्या संस्थांना यूपीएससी लॉगिन आयडी प्रदान करेल. याद्वारे, या संस्था उमेदवारांची माहिती सहजपणे पाहू शकतील. खाजगी कंपन्या देखील यूपीएससी पोर्टलद्वारे प्रतिभा पोर्टलवर साइन अप करू शकतात. प्रत्यक्षात, प्रतिभा सेतूचे मुख्य उद्दिष्ट यूपीएससी उमेदवारांसाठी रोजगाराच्या संधी वाढवणे आणि भारतातील प्रतिभावान लोकांना मोठ्या सरकारी आणि चांगल्या खाजगी संस्थांमध्ये प्रवेश प्रदान करणे आहे.

योजनेची गरज आणि पार्श्वभूमी;

यूपीएससी परीक्षा ही केवळ ज्ञानाचीच नव्हे, तर उमेदवारांच्या चिकाटी, बुद्धिमत्ता आणि मेहनतीची कसोटी पाहणारी परीक्षा आहे. या परीक्षेत मुलाखतीच्या टप्प्यापर्यंत पोहोचणारे उमेदवार हे अत्यंत प्रतिभावान आणि कष्टाळू असतात, परंतु निवड प्रक्रियेच्या तीव्र स्पर्धेमुळे अनेकांना अंतिम यादीत स्थान मिळत नाही. अशा उमेदवारांचं कौशल्य आणि क्षमता लक्षात घेऊन, यूपीएससीने त्यांना इतर क्षेत्रांत संधी मिळवून देण्यासाठी ‘प्रतिभा सेतू’ ही योजना सुरू केली. यामुळे उमेदवारांचा आत्मविश्वास वाढेल आणि त्यांच्या प्रतिभेचा योग्य उपयोग होईल, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.

प्रतिभा सेतू कसं काम करतं?

‘प्रतिभा सेतू’ हे एक डिजिटल पोर्टल आहे, जिथे यूपीएससीच्या मुलाखत टप्प्यापर्यंत पोहोचलेल्या उमेदवारांचा डेटा संकलित केला जातो. या डेटामध्ये उमेदवारांची शैक्षणिक पात्रता, अनुभव, कौशल्ये आणि इतर संबंधित माहिती समाविष्ट आहे. केंद्र सरकारचे विविध विभाग, सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम (PSUs) आणि खासगी कंपन्या या पोर्टलवरून उमेदवारांच्या प्रोफाइल्सचा आढावा घेऊ शकतात आणि त्यांच्या गरजेनुसार उमेदवारांची निवड करू शकतात.

‘प्रतिभा सेतू’ ही यूपीएससीने सुरू केलेली एक दूरदृष्टीची योजना आहे, जी प्रतिभावान तरुणांना त्यांच्या मेहनतीचं आणि कौशल्याचं योग्य फळ मिळवून देण्यासाठी एक पूल बनत आहे. यामुळे केवळ उमेदवारांचंच भविष्य उज्ज्वल होणार नाही, तर देशाच्या विकासातही त्यांचा मोलाचा वाटा असेल. ही योजना यूपीएससी अभ्यर्थ्यांना निराशेऐवजी नव्या संधींचा मार्ग दाखवते, आणि त्यांच्या स्वप्नांना नवं बळ देते.

न्यूज अनकट प्रतिनिधी; प्रज्ञा शिंदे