नवी दिल्ली, २६ ऑगस्ट २०२२: संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत युक्रेनची बाजू घेत भारताने प्रथमच रशियाच्या विरोधात प्रक्रियात्मक मतदान केले आहे. खरे तर रशिया आणि युक्रेनमध्ये गेल्या अनेक महिन्यांपासून युद्ध सुरू आहे, त्यामुळे जगातील अनेक देश दोन गटात विभागले गेले आहेत. या युद्धात अनेक देशांनी युक्रेनला पाठिंबा दिला आहे, तर अनेक देश रशियाच्या पाठीशी उभे आहेत. पण भारताने सुरुवातीपासूनच आपली बाजू ठेवली नाही. युद्ध चुकीचे असल्याचे सांगत भारत संवादातून वादावर तोडगा काढण्याची सातत्याने मागणी करत आहे.
मतदानादरम्यान, १५ सदस्यीय संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेने युक्रेनचे अध्यक्ष वोलोडिमिर झेलेन्स्की यांना व्हिडिओ टेलिकॉन्फरन्सद्वारे बैठकीला संबोधित करण्यासाठी आमंत्रित केले. विशेष म्हणजे दोन्ही देशांमध्ये युद्ध सुरू झाल्यापासून पहिल्यांदाच भारताकडून एकाच बाजूने मतदान होत आहे.
चीनने मतदान केले नाही
UNSC मधील बैठकीच्या सुरूवातीस, UN मधील रशियाचे राजदूत, Vasily Nebenzia यांनी व्हिडिओ टेलीकॉन्फरन्सद्वारे बैठकीला उपस्थित राहण्यासाठी युक्रेनियन राष्ट्रपतींना प्रक्रियात्मक मत देण्यास अनुकूलता दर्शविली. भारतासह १३ देशांनी युक्रेनच्या बाजूने मतदान केले. त्याच वेळी रशियाचे मत विरोधात गेले आणि चीनचे मत अजिबात दिले गेले नाही.
रशियाचे राजदूत नेबेन्झिया यांनी हा प्रस्ताव मांडताना सांगितले की, रशियाचा युक्रेनच्या राष्ट्राध्यक्षांच्या बैठकीत सहभागी होण्यास विरोध नाही, परंतु त्यांचा सहभाग व्हिडिओ टेलिकॉन्फरन्सद्वारे नसून वैयक्तिकरित्या असावा.
सुरुवातीपासून भारत कोणत्याही एका बाजूचे समर्थन करण्याचे टाळत होता आणि रशियाला त्याची तीव्र प्रतिक्रिया देत नव्हता, त्यामुळे अमेरिकेसारखे अनेक पाश्चिमात्य देशही भारतावर खूश नव्हते.
दरम्यान, भारताने रशियाकडून तेल खरेदी-विक्री सुरू केल्यावर पाश्चिमात्य देशांची ही नाराजी अधिकच वाढली होती. अशा स्थितीत भारताने प्रथमच रशियाच्या विरोधात मतदान करून सर्वांना आश्चर्यचकित केले आहे. आता भारताला मैत्रीपूर्ण देश म्हणणाऱ्या रशियाची प्रतिक्रिया काय असेल हे पाहावे लागेल.
रशिया आणि युक्रेनमधील युद्धादरम्यान भारत सतत मुत्सद्देगिरी आणि संवादाच्या माध्यमातून शांततेचे आवाहन करत होता. भारताने एकदाही दोन्ही देशांबाबत आपली भूमिका मांडली नाही. याच कारणामुळे भारताने रशियाविरोधात केलेल्या मतदानाने सर्वांनाच आश्चर्याचा धक्का बसला आहे.
भारत दोन वर्षांसाठी UNSC चे कायमस्वरूपी सदस्य आहे. भारताचा कार्यकाळ डिसेंबरमध्ये संपत आहे. युक्रेनच्या स्वातंत्र्याच्या ३१ व्या वर्धापनदिनानिमित्त रशियाबरोबरच्या सहा महिन्यांच्या युद्धाचा आढावा घेण्यासाठी बुधवारी सुरक्षा परिषदेची बैठक झाली, ज्यामध्ये सर्व सदस्य राष्ट्रांनी प्रक्रियात्मक मतदान (procedural voting) केले. प्रक्रियात्मक मतदान म्हणजे यूएनएससीच्या स्थायी सदस्याने व्हीटो केला असला तरीही तो ठराव स्वीकारणे. असे मतदान काही बाबतीतच केले जाते.
न्यूज अनकट प्रतिनिधी: ईश्वर वाघमारे
